МАНАЙ АХ ТАВАН ЖИЛИЙН ӨМНӨ «БИ ХОТ РУУ ЯВЛАА» ГЭЖ ГАРААД ЭРГЭЖ ИРЭЭГҮЙ. ГЭТЭЛ ӨЧИГДӨР БИ ХӨДӨӨНИЙ НЭГ АЙЛД ЗОЧЛООД ХАШААНД НЬ АХЫГАА ЗОГСОЖ БАЙХЫГ ХАРАВ…..

МАНАЙ АХ ТАВАН ЖИЛИЙН ӨМНӨ «БИ ХОТ РУУ ЯВЛАА» ГЭЖ ГАРААД ЭРГЭЖ ИРЭЭГҮЙ. ГЭТЭЛ ӨЧИГДӨР БИ ХӨДӨӨНИЙ НЭГ АЙЛД ЗОЧЛООД ХАШААНД НЬ АХЫГАА ЗОГСОЖ БАЙХЫГ ХАРАВ…..
НАМАЙГ ТАНИМАГЦАА ТҮҮНИЙ ЦАРАЙ ХУВИРЧ, «ЭЭЖИД НАМАЙГ ОЛСОН ГЭЖ БИТГИЙ ХЭЛЭЭРЭЙ» ГЭСЭН ЮМ… Ах аа? Би хашааны үүдэнд зогсож байсан эрэгтэйг хараад өөрийн эрхгүй дуу алдлаа. Тэр гартаа хүрз барьчихсан, хуучин тракторын хажууд зогсож байв. Нар салхинд борлосон нүүр, шанааных нь дагуу татсан жижиг сорви, зүүн гарынх нь дутуу хумстай долоовор хуруу… Би тэр хүнийг танихгүй байх боломжгүй. — Батсайхан ах аа! Эрэгтэй толгойгоо өргөв. Бидний харц тулгарлаа.
Түүний гар дахь хүрз газар унаж, төмөр иш нь чулуу мөргөн тачигнав. Би хашаан дотогш гүйх гэтэл тэр нэг алхам ухарлаа. — Саруул аа? Би зог тусав. Ах минь намайг таньжээ. Таван жил хайсан хүн маань миний өмнө амьд зогсож байлаа. — Ах аа, та мөн үү? Та чинь хаана байсан юм бэ? Би түүн рүү гүйж очоод тэврэх гэсэн боловч тэр гараа өргөж намайг зогсоов. — Чи энд яаж ирэв? Би түүний царайг гайхан ширтлээ. — Таныг таван жил хайлаа шүү дээ. Ээж өдөр болгон хүлээж байгаа. Та яагаад…
Ах минь хашааны үүд рүү хурдхан харав. Дараа нь миний бугуйнаас зөөлөн атгаад тракторын араар дагуулж очлоо. — Чи ганцаараа ирсэн үү? — Үгүй. Нөхөртэйгөө ирсэн. Бид энэ айлаас мал авах гэж… — Ээж сайн уу? — Сайн. Гэхдээ та яагаад ээж рүү залгаагүй юм бэ? Тэр доош харав. — Намайг энд байгааг ээжид битгий хэлээрэй. Би сонссон зүйлдээ итгэсэнгүй. — Юу гэсэн үг вэ? — Одоохондоо битгий хэл. — Ах аа, ээж таныг амьд байгаа эсэхийг ч мэдэхгүй таван жил хүлээсэн. Та одоо надаас нуугаарай гэж гуйж байгаа юм уу?
Түүний уруул чичирч байлаа. — Надад нэг өдөр өг. Би бүхнийг тайлбарлана. Би толгой сэгсэрлээ. — Танд таван жил байсан шүү дээ. Ах минь хариулсангүй. Яг тэр үед хашааны цаад үзүүрээс настай эмэгтэй биднийг дуудав. — Бат аа! Зочид ирчихээд байхад чи юу хийгээд байгаа юм? Ах цочсон мэт эргэж харав. Тэр эмэгтэй бидэн рүү дөхөж ирээд: — Та хоёр танил хүмүүс үү? гэж асуулаа.
Би ахынхаа нүүр рүү харав. Тэр юу ч хэлсэнгүй. Тэгэхээр нь би: — Энэ миний төрсөн ах. Таван жилийн өмнө гэрээсээ яваад сураггүй болсон хүн. гэж хэлсэн. Настай эмэгтэйн царай өөрчлөгдөв. Тэр ах руу хараад: — Бат аа, чи чинь гэрийнхэнтэйгээ холбоогүй байсан юм уу? гэж асуув. Ах толгойгоо гудайлгалаа. Эмэгтэй: — Чи ээж, дүү хоёртоо мэдэгдсэн гэж надад хэлсэн биз дээ? гэв. Би тэр үгийг сонсоод ах руугаа эргэж харав. Тэгэхэд л нэг зүйлийг ойлгосон юм. Манай ах зөвхөн биднээс нуугдаагүй. Энэ айлын хүмүүст ч өөрийнхөө тухай худал хэлж амьдарчээ.
Намайг Саруул гэдэг. Би гучин нэгэн настай, нөхөр, зургаан настай хүүгийнхээ хамт Улаанбаатарт амьдардаг. Манай ах Батсайхан надаас долоон насаар ах. Бид Архангайн нэгэн суманд өссөн. Аав маань намайг арван хоёр настай байхад нас барж, ээж ах бид гурвыг ганцаараа өсгөсөн юм. Ах сургуулиа төгсөөд сумандаа янз бүрийн ажил хийдэг байлаа. Машин засна, малчдад өвс тэжээл зөөнө, барилга дээр ажиллана.
Би их сургуульд орохоор хотод ирэхэд ах эхний хоёр жил сургалтын төлбөрт минь хүртэл нэмэр болж байсан. — Миний дүү л сургуулиа сайн төгс. Ах нь яах вэ, ажил хийгээд байж чадна. гэж хэлдэг байв. Тэр үед манай ахыг нутгийнхан хөдөлмөрч залуу гэдэг байсан. Гэхдээ ах нэг дутагдалтай. Хүнд амархан итгэдэг, өөрийн боломжийг сайн тооцоололгүй амлалт өгдөг хүн байлаа. Хэн нэгэн: — Батсайхан аа, чи надад нэг ажил бүтээж өгөөч. гэвэл өөрийнхөө ажлыг хойш тавиад гүйчихнэ. Мөнгө зээлээч гэхэд өөрт нь хангалттай байхгүй байсан ч өөр хүнээс олж өгөх гэж оролдоно. Ээж: — Хүү минь, хүн болгонд туслах гэж өөрийгөө хэцүү байдалд оруулав аа. гэж олон удаа захиж байсан.
Ах инээгээд: — Зүгээр дээ, ээж ээ. Хүмүүс хэлсэндээ хүрнэ шүү дээ. гэж хариулдаг байлаа. Харин таван жилийн өмнө түүний тэр зан бидний амьдралд том асуудал авчирсан юм. Тухайн үед би хотод ажилд ороод удаагүй, нөхөртэйгөө гэр бүл болоод хоёр жил болж байв. Ээж сумандаа амьдардаг. Ах ээжтэй хамт амьдарч, сумын төвд барилгын материал тээвэрлэх ажил хийдэг байсан. Нэг орой ах над руу залгасан юм. — Саруулаа, ах нь маргааш хот орно. — Ямар ажилтай юм? — Нэг хүнтэй уулзана. Машины ажил байгаа. — Манайд ирж хонох уу? — Ажлаа амжуулчхаад залгана. Би: — За, тэгээрэй. гэж хэлсэн.
Тэр бол ахтайгаа утсаар хэвийн ярьсан сүүлчийн өдөр байлаа. Маргааш өглөө нь ээж рүү залгахад: — Ах чинь үүрээр босоод явсан. «Би хот руу явлаа. Хоёр гурав хоноод ирнэ» гэсэн. гэж хэлэв. Би ахыг хотод ирэхээр нь залгана гэж бодоод ажлаа хийсээр байлаа. Гэвч тэр өдөр ах над руу залгаагүй. Маргааш нь ч үгүй. Гурав дахь өдөр нь өөрөө залгахад утас нь холбогдсонгүй. Эхэндээ утасных нь цэнэг дууссан байх гэж бодсон. Харин тав дахь өдөр болоход ээж маань сандарч эхэлсэн юм.
— Миний охин, ах чинь чамд ирээгүй юм уу? — Үгүй. — Утас нь холбогдохгүй байна. Би: — Ээж ээ, би таньдаг хүмүүсээс нь асуугаад үзье. гэж хэлсэн. Тэр өдрөөс эхлээд бид ахыг хайсан. Бид түүний ажилладаг байсан хүмүүстэй холбогдов. Сумын найзуудаас нь асуулаа. Хотод таньдаг байсан хоёр хүн рүү нь залгасан. Нэг нь: — Батсайхан надтай уулзаагүй. гэв. Нөгөө нь: — Сарын өмнө ажил асууж ярьсан. Түүнээс хойш холбоогүй. гэж хэллээ.
Ах хот орохдоо автобусанд суусан эсэхийг ч бид тодруулахыг оролдсон. Гэхдээ түүний яг ямар замаар явсан, хэнтэй уулзсаныг тогтоож чадсангүй. Ээж, бид хоёр холбогдох байгууллагад хандаж, сураггүй болсон тухай мэдээлэл өгсөн. Ахыг хайх ажиллагаатай холбоотой асуултад бид мэддэг бүх зүйлээ хэлсэн. Тэр ямар хувцастай гарсан. Ямар утас хэрэглэдэг. Хэнтэй ажилладаг. Хамгийн сүүлд юу гэж ярьсан. Гэхдээ хэдэн сар өнгөрөхөд ахын тухай тодорхой мэдээлэл гараагүй. Ээж маань өдөр бүр утсаа дэргэдээ тавьдаг болов.
Хашааны хаалга дуугарахад шууд харна. Сумын төв рүү автобус орж ирэхэд танил жолоочоос нь: — Манай Батсайхан сууж ирээгүй биз? гэж асуудаг байлаа. Би ч ахтайгаа холбоотой хуучин дугаарууд руу дахин дахин залгадаг байсан. Зарим нь утсаа авна. Зарим нь авахгүй. Гэхдээ хэн нь ч түүнийг хаана байгааг мэдэхгүй байв. Нэг жилийн дараа танил хүмүүс: — Ах чинь өөрөө яваад өгсөн юм биш үү? гэж хэлж эхэлсэн. Би уурладаг байлаа. — Явах байсан бол ээждээ хэлнэ шүү дээ. гэж хариулна.
Харин хоёр жил өнгөрөхөд энэ үгийг өөртөө ч итгэлтэй хэлж чадахаа больсон. Ах маань үнэхээр биднээс зугтсан юм болов уу? Гэхдээ яагаад? Энэ асуултын хариуг би өчигдөр хүртэл мэдээгүй явсан. Ах алга болсны дараа ээжийн үс маш хурдан бууралтаж эхэлсэн. Тэр өмнө нь байнга ажил хийдэг, хүнтэй ярьж инээдэг эмэгтэй байсан. Харин одоо гэртээ ганцаараа байхаас дургүйцдэг болсон. Би жилд хэд хэдэн удаа хөдөө очно. Нөхөртэйгөө ярилцаад ээжийгээ хотод авчирч, хэсэг хамт амьдруулж ч үзсэн.
Гэхдээ ээж: — Ах чинь хөдөө гэртээ ирвэл яах юм? Хашаагаа эзэнгүй орхиж болохгүй. гээд буцдаг байлаа. Би: — Ээж ээ, бид утсаар мэдэж болно шүү дээ. гэхэд: — Хүү хаалга тогшоод ирвэл гэр нь цоожтой байж болохгүй. гэж хариулна. Ээж ахыг өнгөрсөн гэж хэзээ ч хэлдэггүй байсан. Гэхдээ амьд гэдгийг нь ч баттай мэдэхгүй. Энэ тодорхойгүй байдал түүнд хамгийн хэцүү санагддагийг би ойлгодог байв. Гурав дахь жилдээ ээж ахын хуучин хувцсыг янзлах гэж оролдоод больжээ. — Хүү ирвэл өмсөнө. гэж хэлсэн. Түүний хуучин хар хүрэм, ажлын бээлий, малгай бүгд шүүгээндээ байлаа.
Би тав дахь жилдээ ахыг хайх тухай өмнөх бүх мэдээллээ дахин үзэж, холбогдох хүмүүстэй лавлаж эхэлсэн. Гэхдээ ахын хаана байгааг мэдэх шинэ зүйл олдоогүй. Харин өчигдөр нэгэн санаанд оромгүй явдал болсон юм. Нөхрийн маань ажлын найз Энхболд Архангайн нэгэн айлд очиж мал авахаар болжээ. Бид хэд хоног хөдөө амрах төлөвлөгөөтэй байсан тул замдаа хамт очихоор тохирсон. Тэр айл сумын төвөөс бараг тавин километрийн зайтай өвөлжөөндөө буусан байв. Бид өдрийн хоёр цагийн үед очлоо. Хашааны үүдэнд ахимаг насны эмэгтэй угтав.
— Сайн явж ирэв үү? Ороод цай ууцгаа. гэж хэлсэн. Бид машинаасаа бууж байтал хашааны ард төмөр зүйл тачигнах чимээ гарав. Би эргэж харсан…..