ГУРВАН ХҮҮГЭЭ ӨСГӨХ ГЭЖ БҮХ НАСААРАА ЗҮТГЭСЭН БИ ӨТӨЛ НАСАНДАА ТЭДНИЙХЭЭ ГЭРЭЭР ЭЭЛЖЛЭН ХОНОДОГ БОЛСОН ЮМ...ГЭТЭЛ НЭГ ОРОЙ ГУРВУУЛАА НАМАЙГ ЯАХ ТУХАЙ ЯРИЛЦАЖ БАЙХЫГ СОНСООД, МАРГААШ НЬ БИ ГЭРЭЭС НЬ ЯВСАН...

Далан хоёр нас хүрсэн хойноо гурван хүүгийнхээ хэнийх нь гэрт хэд хоног илүү байснаа тоолуулж сууна гэж зүүдэлсэн ч үгүй явжээ. Нөхрөө эрт алдаад гурван өнчин хүүгээ өлсгөхгүй гэсэндээ өвлийн хүйтэнд гар хуруугаа хөлдтөл ажиллаж, өөртөө ганц шинэ дээл ч авч өмсөлгүй олон жилийг өнгөрөөсөн хүн шүү дээ. Гэтэл нэг орой том хүүгийнхээ гал тогоонд цай чанаж зогсохдоо нөгөө өрөөнөөс “Ээжийг одоо хэн авах юм бэ, манайд байх хугацаа нь дууссан шүү дээ” гэх үгийг сонсоод зүрх минь нэг л хачин болж билээ. Тэр шөнө би хөвгүүдийнхээ багад өмсөж байсан хувцсыг хадгалдаг хуучин цүнхээ гаргаж ирээд, өөрийнхөө хэдэн хувцсыг чимээгүйхэн эвхэж хийсэн юм.

Хүн өтөлнө гэдэг зөвхөн үс бууралтаж, хөл гар өвдөхийн нэр биш ажээ. Урьд нь гэрийнхээ эзэн байж, хүүхдүүдээ хооллох гэж яардаг байсан хүн нэг л өдөр бусдын гэрт аягаа хаана тавихаа хүртэл боддог болдог юм байна. Том хүүгийнхээ гэрт байхдаа бэрийнхээ цэвэрлэсэн шалыг бохирдуулахгүй гэж оймсоо сольж, дунд хүүгийнхдээ байхдаа ач нарынхаа хичээлд саад болохгүй гэж зурагтынхаа дууг намсгадаг байлаа. Харин бага хүүгийнхдээ очих бүрдээ “Ээж нь удахгүй ахынх руу чинь явна аа” гэж түрүүлж хэлдэг болсон байв.

Намайг Цэрэндулам гэдэг, энэ жил далан хоёр хүрч байна. Миний гурван хүүгийн том нь Алтангэрэл, дунд нь Бат-Оргил, бага нь Мөнхтүшиг бөгөөд бүгд өөрийн гэсэн амьдралтай, эхнэр хүүхэдтэй хүмүүс. Хүмүүс намайг гурван сайхан хүүтэй, өтөл насандаа санаа зовох зүйлгүй азтай эх гэдэг байлаа. Би ч гэсэн тэгж боддог байсан, тэр оройн яриаг сонсох хүртлээ.

Том хүүгийн маань гэрийн зочны өрөөнд гурвуулаа сууж байсан бөгөөд би гал тогоонд ус буцалгахаар орсон юм. Эхэндээ тэд ажлынхаа тухай ярьж байснаа гэнэт миний нэрийг дурдсанаар би өөрийн эрхгүй чих тавьчихав. “Ээж манайд гурван сар боллоо, одоо Бат-Оргил чи авбал яасан юм” гэж том хүүг хэлэхэд дунд хүү маань “Манайх хоёрхон өрөөтэй, хүүхдүүдийн хичээл эхэлчихсэн” гэж хариулав. Тэгтэл бага хүүгийн минь дуу гарч, “Та хоёр ээжийг ачаа шиг нааш цааш нь явуулахаа боль л доо” гэхэд би хэсэгхэн зуур баярласан юм.

Гэвч том хүүгийн дараагийн үг тэр баярыг минь дор нь үгүй хийв. “Чи тэгээд өөрөө авчих л даа, чамд ээжийн өгсөн мөнгө бусдаасаа дутаагүй биз дээ” гэж тэр ширүүхэн хэллээ. Бага хүү маань “Ах аа, тэр мөнгөний тухай одоо яриад яах юм” гэж дуугаа намсгахад дунд хүү “Харин ч тэр мөнгөнөөс л бүх юм эхэлсэн шүү дээ” гэв. Тэд хэсэг чимээгүй болсноо зочны өрөөний хаалгыг хааж, намуухан ярилцаж эхэлсэн тул би цааш нь юу ч сонсож чадсангүй.

Би буцалсан усаа аяганд хийсэн ч уусангүй, гал тогооны цонхны дэргэд удаан зогслоо. Цонхны цаана намрын бороо шивэрч, гудамжны гэрэлд норсон моддын навч гялалзаж байв. Гурван хүүгийнхээ тухай бодохоор хамгийн түрүүнд тэдний багын царай, даарч улайсан хацар, миний хормойноос зүүгдэж явсан жижигхэн гарууд нь санаанд ордог. Тэр гурван жижигхэн гар нэг өдөр намайг хэн нь гэртээ байлгах тухай ярилцдаг болно гэж хэн санах билээ.

Нөхөр маань намайг гучин наймтай байхад барилгын ослоор нас барсан юм. Тэр үед том хүү арван тавтай, дунд хүү арван хоёртой, бага маань дөнгөж долоон настай байлаа. Нөхрийг минь оршуулсан орой гурван хүү минь гэрийнхээ хойморт зэрэгцэн сууж, бага нь “Ээж ээ, аав маргааш ирэх үү” гэж асуухад би хариулж чадалгүй уйлж байсан сан. Харин том хүү минь дүүгээ тэврээд “Аав ирэхгүй ээ, гэхдээ би том болсон, ээжийгээ харна” гэж хэлсэн юм.

Тэр үгийг би насан туршдаа мартсангүй. Арван тавтай хүүгийнхээ амнаас гарсан тэр хэдхэн үг намайг амьдралд бууж өгөхгүй байхад их түшиг болсон доо. Би өглөө үүр цайхаас өмнө талхны үйлдвэрт ажиллаж, орой нь айлын хувцас угааж, заримдаа шөнө дунд гэртээ ирдэг байв. Хүүхдүүд минь унтаж байхад гурвынх нь хөнжлийг засаад, маргааш идэх талхны мөнгөө тоолж суудаг байсан үе минь өчигдөрхөн юм шиг санагдана.

Том хүү маань дүү нартаа хоол хийж өгдөг, дунд хүү нь түлээ хагалдаг, бага нь намайг ирэхийг хүлээгээд унталгүй суудаг байлаа. Нэг өвөл би хатгаа тусаж, арваад хоног хэвтэрт ороход гурвуулаа миний орыг тойрон сууж, хэн нь ус өгөхөө хүртэл булаацалдсан юм. Тэгэхэд бага хүү минь жижигхэн алгаараа духыг минь илээд “Ээж ээ, та битгий үхээрэй, тэгвэл бид хэнтэй үлдэх юм” гэж уйлж билээ. Би тэр үгийг сонсоод гурван хүүгээ хүн болгох хүртлээ юу ч болсон амьд явна гэж өөртөө амласан.

Он жил өнгөрч, хөвгүүд маань өсөж томроод тус тусын амьдралтай болсон. Том хүү ажилд орж, дунд хүү гэрлэж, бага хүү их сургууль төгсөөд хотод ажиллах болов. Хүүхдүүдийнхээ амьдрал өөдлөх бүрд би өөрөө амжилт гаргасан юм шиг баярлаж, тэдний шинэ байр, шинэ машин, төрсөн ач нарынхаа тухай танил болгондоо ярьдаг байлаа. Харин өөрийнхөө нас ахиж, нэг л өдөр тэдний тусламж хэрэгтэй болох тухай огт бодож явсангүй.

Арван нэгэн жилийн өмнө манай хуучин хашаа байшинг авах хүн гарсан юм. Тэр үед том хүү маань байрны зээлээ төлөх гэж зүдэрч, дунд хүүгийн бизнес бүтэлгүйтэж, бага хүү эхнэртэйгээ түрээсийн байранд амьдарч байлаа. Би олон жил амьдарсан хашаагаа дөчин найман сая төгрөгөөр зарж, өр төлбөрөө барагдуулаад үлдсэн мөнгөний ихэнхийг гурван хүүдээ хувааж өгсөн. “Ээж ээ, та өөрөө хаана амьдрах юм” гэж том хүү асуухад би “Гурван хүүтэй хүн гэргүй болно гэж юу байх вэ дээ” гээд инээж байв.

Эхний хэдэн жил үнэхээр сайхан өнгөрсөн. Би нэг хүүгийндээ хэдэн сар байж байгаад нөгөөгийндөө очно, ач нараа харж өгнө, гэрийнх нь хоол ундыг хийж өгнө. Хүүхдүүд минь намайг ирэхэд баярлаж, бэрүүд маань ч “Ээж ирэхээр гэр нэг л дулаахан болчихдог” гэж хэлдэг байлаа. Гэвч ач нар томорч, айлуудын амьдрал өөрчлөгдөхийн хэрээр миний байх өрөө бага багаар хумигдаж эхэлсэн юм.

Том хүүгийн том охин их сургуульд орж, бага хүү нь шалгалтад бэлдэх болсон тул миний унтдаг өрөөнд хичээлийн ширээ тавив. Дунд хүүгийн бага хүүхэд өсөж, өөрийн гэсэн ортой болох хэрэгтэй боллоо. Бага хүүгийн эхнэр ээлжийн ажилтай учраас өдөр унтаж амардаг, харин би өглөө эрт босож гал тогоонд юм хийх дуртай хүн. Ингээд хэн нь ч намайг шууд яв гэж хэлээгүй атлаа би айл бүрд өөрийгөө жаахан жаахнаар багасгаж амьдрах болсон байлаа.

Тэр орой гурван хүүгийнхээ яриаг сонссоныхоо дараа би орондоо ороод удтал унтаж чадсангүй. Том хүүгийн маань багадаа хэлсэн “Ээжийгээ би харна” гэсэн үг чихэнд сонсогдоод, одоо тэр хүү маань намайг дүүдээ шилжүүлэх тухай ярьж байгааг бодохоор нулимс өөрийн эрхгүй гарч байв. Гэхдээ би тэднийг буруутгахыг хүссэнгүй, гурвуулаа амьдралтай, үр хүүхэдтэй, өөр өөрийн гэсэн зовлонтой хүмүүс шүү дээ гэж өөрийгөө тайтгарууллаа. Харин өглөө нь хэн нэгнээс зөвшөөрөл гуйж, хэний ч гэрт төвөг болохгүй амьдрах газар олохоор шийдсэн юм.

Би хуучин бор цүнхэндээ хоёр ээлжийн хувцас, эм тариа, тэтгэврийн дэвтэр, нөхрийнхөө жаазгүй жижиг зургийг хийв. Том хүүгийн маань гэрийнхэн унтаж байхад гал тогооны ширээн дээр “Ээж нь танилындаа хэд хоног очлоо, санаа зоволтгүй, та гурав эвтэй байгаарай” гэж бичээд үлдээсэн. Үнэндээ надад очих танил бараг үлдээгүй, үеийн нөхөд минь нэг хэсэг нь хорвоог орхиж, нөгөө хэсэг нь хүүхдүүдээ дагаад өөр тийш нүүсэн байв. Гэвч тэр өглөө би хаашаа очихоо мэдэхгүй байсан ч хөвгүүдийнхээ гэрт буцаж ирэхгүй гэж бодож...