ҮХСЭН ХҮНИЙГ АМИЛУУЛДАГ ГЭХ ЭРИЙГ НУТГИЙНХАН СОЛИОТОЙ ГЭЖ ХӨӨДӨГ БАЙЖЭЭ... ГЭТЭЛ НЭГ ӨДӨР ТЭР 27 ХҮҮХЭДТЭЙ АВТОБУСНЫ ӨМНӨ СӨХӨРЧ СУУГААД УЙЛЖ ЭХЭЛЖЭЭ...

1992 оны есдүгээр сарын 18-ны өглөө Хүрэнбулаг сумын сургуулийн автобусны өмнө нэгэн уранхай дээлтэй эр сөхрөн сууж, хоёр гараараа нүүрээ даран уйлж байлаа. Автобусанд суусан дөрөвдүгээр ангийн 27 хүүхэд цонхоор толгойгоо цухуйлган, өнөөх эрийг гайхан харж байв. Жолооч Бадарчин дуут дохиогоо хэдэнтээ хангинуулсан ч тэр хүн замаас холдсонгүй. Харин эцэст нь толгойгоо өргөж, нулимстай нүдээр хүүхдүүдийг ширтээд, “Өнөөдөр битгий явуул, эднийг чинь буцааж авчирч чадахгүй нь” хэмээн сөөнгө хоолойгоор хэлжээ.

Тэр эрийг Жүгдэрнамжил гэдэг байсан ч нутгийнхан жинхэнэ нэрийг нь бараг мартсан байв. Хүмүүс түүнийг “Хүүрийн Жүгдэр” хэмээн хочилж, тааралдсан газраа хөөж туун, хүүхдүүдээ ойртуулахыг цээрлэдэг байлаа. Учир нь Жүгдэрийн тухай хүний санаанд багтамгүй олон яриа сум даяар тархсан бөгөөд зарим нь түүнийг үхэгсдийн сүнстэй ярилцдаг, зарим нь оршуулсан хүнийг хүртэл босгож чаддаг гэдэг байв. Харин тэр өглөө автобусны өмнө сөхөрч суусан Жүгдэрийг хараад хүмүүс айсангүй, харин ээлжит солиорол нь эхэлжээ хэмээн уурлажээ.

Хүрэнбулаг бол уулсын дунд хавчигдсан, зүүн талаараа Хараатын голтой, баруун талаараа өндөр хадат нуруутай жижиг сум байлаа. Намар болохоор голын ус татарч, өвөлдөө ёроол хүртлээ хөлддөг учир нутгийнхан түүнийг аюултай гэж төдийлөн боддоггүй байв. Гэвч сумын ахмадууд Хараатын голыг энгийн нэгэн урсгал биш, гэнэт хилэгнэдэг устай хэмээн ярьдаг байжээ. Тэр голын дээгүүр тавьсан хуучин модон гүүрээр хүүхдүүдийг авч явах гэж байгааг Жүгдэр урьд орой нь мэдсэн юм.

Жүгдэрнамжил 54 настай, туранхай биетэй, нүүрэндээ гүн үрчлээтэй, үргэлж нэгэн бор пааран дээл өмсдөг эр байв. Тэр сумын баруун захад, олон жилийн өмнө эзгүйрсэн шавар байшинд ганцаараа амьдарч, хэн нэгнээс хоол гуйхаасаа илүүтэй ойр хавийн айлуудын түлээг хагалж өгөөд талхны зах авч иддэг байлаа. Түүнд эд хөрөнгө гэхээр хуучин модон авдар, цоорхой төмөр аяга, эсгий гудас, мөн хар хүрэн өнгийн аман хуур л байсан юм. Харин тэр аман хуурыг Жүгдэр шөнө дөлөөр үлээхэд сумын бүх нохой нэгэн зэрэг чимээгүй болдог хачин явдал олонтаа тохиолддог байжээ.

Жүгдэрийн тухай хамгийн анхны аймшигтай яриа 1987 оны хавар гарсан гэдэг. Тэр жил Цэвэгмид даргын хотонд байсан хөгшин нохой үхэж, эзэн нь сэгийг нь хогийн жалганд хаяхыг тушаасан байна. Гэтэл маргааш өглөө нь өнөөх нохой хотныхоо үүдэнд сүүлээ шарван хэвтэж байхад хүмүүс алмайран зогсжээ. Нохойн хүзүүнд байсан хуучин улаан оосор, баруун чихнийх нь урагдсан сорви хүртэл хэвээр байсан бөгөөд жалганд очиж үзэхэд сэг нь алга болсон байв.

Тэр шөнө жалганы дэргэд Жүгдэр сууж, аман хуураа үлээж байсныг хоёр хүн харсан гэдэг. Цэвэгмид түүнийг нохойгоо хулгайлж, хүмүүсийг хуурах гэж жүжиглэсэн хэмээн буруутгажээ. Харин Жүгдэр юу ч тайлбарлалгүй, амилсан нохойн толгойг илээд, “Амьтай бүхэнд буцах зам гэж бий, харин хүн болгон тэр замыг мэддэггүй юм” хэмээн хэлсэн байна. Түүнээс хойш нутгийнхан Жүгдэрийн дэргэд амьтан үхүүлэхээс хүртэл эмээдэг болжээ. 1989 оны өвөл түүнээс ч хачирхалтай хэрэг гарсан юм...