Үхсэн гэж бодсон ах нь 10 жилийн дараа худгаас гарч ирэв...

Увс аймгийн алслагдсан нэгэн сумын захад, уулсын дунд хавчуулагдсан жижигхэн өвөлжөө намрын жаварт дарагдана. Алсад адуу янцгааж, гэрийн яндангаас суунаглах утаа салхинд туугдана. Өдөр богиносож, орой эрт буудаг энэ цагт Дорж хэмээх дал гаруй настай өвгөн гэрийнхээ үүдэнд ганцаар сууж байлаа.

Түүний харц хашааны ард байх хуучин худаг руу дахин дахин очно.

Худаг олон жил ашиглагдаагүй. Амсар нь хагарч, чулуун хана нь нурж эхэлсэн ч төмөр тагийг нь зузаан гинжээр түгжсэн хэвээр. Хашааны бусад зүйл хуучирч, эвдэрсэн ч тэр гинжийг Дорж жил бүр шинээр сольдог байв.

Хүмүүс түүнээс худгийг яагаад ингэж хамгаалдгийг асуухад:

— Хүүхэд мал уначих вий гэж айдаг юм, — хэмээн товчхон хариулдаг байлаа.

Гэвч тэр худагт хүүхэд ч, мал ч унаж байгаагүй.

Харин арван жилийн өмнө нэг хүн тэндээс ор сураггүй алга болсон юм.

Тэр хүн бол Доржийн төрсөн дүү Сүрэн байлаа.

Дорж хоёр хүүтэй. Том хүү Ганзориг нь Улаанбаатарт барилгын ажил хийдэг, өр зээлэнд баригдсан нэгэн. Бага хүү Мөнхөө нь нутагтаа үлдэж, аавынхаа мал хөрөнгийг хариуцдаг байв.

Ах дүү хоёрын харилцаа тийм ч дотно биш. Ганзориг багадаа аавынхаа ширүүн зангаас айж өссөн бол Мөнхөө гэр бүлийн бүх асуудлыг дотроо хадгалж сурчээ. Тэдний ээж Наран арван жилийн өмнө өвчнөөр нас барсан гэж Дорж хэлдэг байсан тул хоёр хүү ээжийнхээ тухай дурсах бүрдээ дуугаа хураадаг байлаа.

Гэвч нэг л зүйл тэдний сэтгэлд эргэлзээ төрүүлдэг байв.

Ээжийг нь нас барсан гэх өдөр хэн ч шарилыг нь хараагүй. Дорж өөрөө оршуулгын ажлыг зохицуулсан гэж хэлдэг ч булш нь хаана байдгийг асуухад уурлаж, яриаг өөр тийш эргүүлдэг байжээ.

Ганзориг үүнийг олон жилийн өмнөх гунигтай явдал гэж бодоод өнгөрсөн. Харин Мөнхөө аавынхаа хэлдэг үг бүрд үл итгэх болсон байв.

Нэгэн орой Ганзориг ааваасаа утас хүлээн авлаа.

— Маргааш нутагтаа ир. Чамд хэлэх чухал зүйл байна.

— Юу болсон юм, ааваа?

— Утсаар ярих зүйл биш. Мөнхөөд ч хэлсэн.

Дорж утсаа таслав.

Ганзоригийн сэтгэл түгшлээ. Сүүлийн үед банкнаас зээлийн төлбөр нэхэж, ажил нь ч тогтворгүй болсон байв. Аав нь өвөлжөөгөө зарахаар шийдсэн юм болов уу гэж бодоод маргааш өглөө нь замд гарлаа.

Өвөлжөөнд ирэхэд Мөнхөө хашааны гадаа малын хашаа засаж байв.

— Аав яагаад биднийг дуудсан юм бол?

Мөнхөө хадаасаа цүнхэндээ хийж, хашааны ард байх худгийг харлаа.

— Мэдэхгүй. Гэхдээ сүүлийн хэдэн өдөр аав шөнө дунд босоод худаг руу явдаг болсон.

— Юу хийх гэж?

— Мэдэхгүй. Нэг шөнө би араас нь дагасан юм. Тэгэхэд тэр худгийн дэргэд удаан зогсож байгаад буцсан. Намайг хармагцаа уурлаад, дахиж тийшээ ойртож болохгүй гэж хэлсэн.

Ганзориг хөмсгөө зангидав.

— Тэр худагт юу байдаг юм бол?

Мөнхөө хариулсангүй.

Яг тэр мөчид гэрийн хаалга онгойж, Дорж гарч ирлээ.

— Хоёулаа гэрт ор. Өнөөдөр та нарт хэлэх зүйл байна.

Өвгөн тэднийг гэрт оруулж, хаалгаа түгжив. Авдраасаа хуучин төмөр түлхүүр гарган ширээн дээр тавилаа.

— Арван жилийн өмнө болсон явдлыг та хоёр санаж байна уу?

Ганзориг, Мөнхөө хоёр бие бие рүүгээ харав.

— Авга Сүрэн алга болсон шөнө үү? — гэж Ганзориг асуулаа.

Дорж толгой дохив.

— Тэр шөнө би та хоёрт худал хэлсэн.

Өвгөн хэсэг чимээгүй сууснаа худгийн зүг харлаа.

— Сүрэн өөрөө яваагүй. Тэр шөнө бид хоёр маргалдсан юм. Түүнээс хойш би үнэнийг хэлж чадалгүй арван жил өнгөрүүлжээ......